Japan ligt op een van de meest seismisch actieve plekken ter wereld, waar tektonische platen tegen elkaar botsen en regelmatig aardbevingen veroorzaken. Een tsunami in Japan is daarom helaas geen zeldzaamheid. Het Japanse woord tsunami betekent letterlijk ‘havengolf’ en beschrijft de enorme vloedgolven die ontstaan na een aardbeving op de zeebodem. De meest verwoestende tsunami in de recente geschiedenis trof Japan op 11 maart 2011, toen een earthquake and tsunami het noordoosten van het land verwoestte.
De tsunami van 2011 in Japan
Op 11 maart 2011 werd Japan getroffen door een aardbeving met een magnitude van 9.0, de krachtigste ooit gemeten in het land. Het epicentrum lag voor de kust van de regio Tohoku, in de Stille Oceaan. Binnen enkele minuten na de earthquake raasden golven van meer dan veertig meter hoog over de kustlijn. Steden zoals Sendai, Ishinomaki en Rikuzentakata werden grotendeels weggevaagd. Het dodental steeg uiteindelijk tot bijna 20.000 mensen, terwijl honderdduizenden hun huis verloren.
De beelden die NHK en andere Japanse media live uitzonden, gingen de hele wereld over. Auto’s, huizen en complete boten werden als speelgoed meegevoerd door het water. De residents van kustplaatsen hadden soms slechts minuten om hoger gelegen grond te bereiken na de eerste waarschuwing. Vooral in april 2011 werd de omvang van de ramp pas volledig duidelijk, toen de wederopbouw langzaam op gang kwam.
De kernramp in Fukushima
De tsunami van 2011 leidde direct tot een van de ergste nucleaire rampen uit de geschiedenis. De kerncentrale van Fukushima Daiichi, gelegen aan de kust van de prefectuur Fukushima, werd overspoeld door golven van veertien meter hoog. De noodkoelsystemen vielen uit, waardoor drie reactorkernen smolten. Radioactief materiaal lekte naar de omgeving, en meer dan 150.000 mensen moesten worden geëvacueerd. De gevolgen van de kernramp in Fukushima zijn tot op de dag van vandaag merkbaar. Grote delen van het gebied rondom de centrale zijn nog steeds onbewoonbaar.
Waarom Japan zo kwetsbaar is voor tsunami’s
Japan ligt langs de zogenoemde Ring of Fire, een gordel van vulkanen en breuklijnen rondom de Stille Oceaan. Het land bevindt zich op het punt waar vier tektonische platen samenkomen: de Pacifische plaat, de Filippijnse plaat, de Euraziatische plaat en de Noord-Amerikaanse plaat. Wanneer deze platen bewegen en een aardbeving veroorzaken op de zeebodem, kan het water boven het epicentrum worden opgestuwd en ontstaat er een tsunami.
Door deze geologische ligging heeft Japan door de eeuwen heen te maken gehad met tientallen verwoestende vloedgolven. Historische bronnen vermelden tsunami’s vanaf de zesde eeuw. De Sanriku kust in het noordoosten van Japan is bijzonder kwetsbaar vanwege de trechtervorming baai die de golven versterkt.
Het Japanse waarschuwingssysteem
Na decennia van ervaring met natuurrampen beschikt Japan over een van de meest geavanceerde tsunami waarschuwingssystemen ter wereld. Het Japan Meteorological Agency (JMA) monitort voortdurend seismische activiteit en kan binnen drie minuten na een aardbeving een tsunamiwaarschuwing uitgeven. Langs de kust staan overal sirenes, en op televisie en radio verschijnen direct waarschuwingen via het news systeem.
In kustplaatsen zijn evacuatieroutes duidelijk aangegeven met borden die naar hoger gelegen gebieden leiden. Veel gemeenten hebben na 2011 hogere zeedijken gebouwd en evacuatietorens geplaatst. Op scholen en werkplekken worden regelmatig oefeningen gehouden, zodat bewoners weten wat ze moeten doen als er een waarschuwing komt. Wie Japan bezoekt als toerist, doet er goed aan de evacuatieborden in kustgebieden te herkennen.
Reizen naar Japan en veiligheid
Ondanks het risico op aardbevingen en tsunami’s is Japan een bijzonder veilig land om te bezoeken. De infrastructuur is ontworpen om bestand te zijn tegen zware aardbevingen, en het waarschuwingssysteem werkt uitstekend. Hotels en openbare gebouwen hebben noodplannen en de meeste smartphones in Japan ontvangen automatisch noodwaarschuwingen.
Als je de beste reistijd voor Japan kiest, hoef je je geen zorgen te maken over tsunami’s. Ze zijn niet seizoensgebonden en komen gelukkig zelden voor. Mocht er een aardbeving plaatsvinden tijdens je reis, volg dan de instructies van lokale autoriteiten en begeef je naar hoger gelegen terrein als je in een kustgebied bent. In Tokyo en andere grote steden in Japan zijn de gebouwen aardbevingsbestendig en is het risico op een tsunami minimaal.
Herdenking en wederopbouw
Elk jaar op 11 maart staat Japan stil bij de slachtoffers van de tsunami van 2011. In het getroffen gebied zijn gedenkplaatsen ingericht en musea geopend die het verhaal vertellen van de ramp en de veerkracht van de Japanse bevolking. De wederopbouw van de Tohoku regio is grotendeels afgerond, al dragen sommige gemeenschappen nog steeds de littekens van die dag. Een bezoek aan deze regio geeft een indringend beeld van de kracht van de natuur en de veerkracht van Japan.