Japanse mythologie: goden, monsters en eeuwenoude verhalen uit Japan
De Japanse mythologie is een fascinerend universum vol goden, demonen, helden en geesten die al millennia het Japanse wereldbeeld vormgeven. Veel van de verhalen zijn opgetekend in twee klassieke werken: de Kojiki uit 712 en de Nihon Shoki uit 720. Samen vormen ze de basis voor het shintoïsme, de oorspronkelijke religie van Japan, en hebben tot op de dag van vandaag invloed op de Japanse cultuur, festivals en zelfs populaire moderne anime. In dit artikel duiken we in de wereld van de Japanse mythologie.
Het ontstaan van de wereld volgens de Japanse mythologie
Volgens de Japanse scheppingsmythe ontstond de wereld uit een chaos die zich langzaam scheidde in hemel en aarde. Eerst kwamen er drie hogere goden tevoorschijn, gevolgd door zeven generaties van goddelijke koppels. Het laatste koppel, Izanagi en Izanami, kreeg de opdracht om een land te scheppen. Staand op de hemelbrug roerden ze met een speer in de chaos onder hen; toen ze deze ophaalden viel een druppel terug en vormde het eerste eiland van Japan.
Izanagi en Izanami trouwden en kregen vele kinderen, waaronder de hoofdeilanden van Japan en talloze goden. Tijdens de geboorte van vuurgod Kagutsuchi stierf Izanami door brandwonden, waarna ze afdaalde naar Yomi, het onderwereld. Izanagi probeerde haar te redden, maar werd vervolgd door zijn vrouw (in afschuwelijke gedaante) en moest vluchten. Toen hij zich na zijn ontsnapping waste in een rivier, ontstonden uit zijn lichaam drie van de belangrijkste goden van de Japanse mythologie.
Amaterasu: de zonnegodin
De belangrijkste godheid in de Japanse mythologie is zonder twijfel Amaterasu Omikami, de zonnegodin. Zij ontstond uit het linkeroog van Izanagi en regeert over Takamagahara, de hemelse vlakte. Volgens de mythe stamt de Japanse keizerlijke familie rechtstreeks van haar af. Een van de bekendste verhalen vertelt hoe Amaterasu zich uit boosheid op haar broer Susanoo terugtrok in een grot, waardoor de wereld in duisternis werd gedompeld. De andere goden lokten haar weer naar buiten met een feest en een spiegel waarin ze haar eigen schittering zag.
Amaterasu wordt vereerd in de Ise Grand Shrine, de heiligste plek van het shinto. Lees meer over de Japanse goden in ons artikel over kami.
Susanoo: de stormgod
Susanoo, de broer van Amaterasu, is de god van de stormen en de zee. Hij staat bekend om zijn temperament en wilde gedrag, maar ook om zijn moed. Zijn meest legendarische daad was het verslaan van Yamata no Orochi, een achtkoppige reuzenslang die elk jaar een meisje opeiste van een dorp. Susanoo bedwelmde de slang met sake en hakte hem in stukken. In de staart vond hij het zwaard Kusanagi-no-Tsurugi, een van de drie heilige Imperial Regalia van Japan.
Tsukuyomi: de maangod
De derde van de grote drie is Tsukuyomi, de maangod, geboren uit Izanagi’s rechteroog. Tsukuyomi is een mysterieuze figuur over wie minder verhalen bekend zijn. Een van de bekendste vertelt hoe hij Uke Mochi, de voedselgodin, doodde nadat zij voedsel uit haar lichaam tevoorschijn liet komen. Amaterasu was zo woedend dat ze sindsdien weigerde hem ooit nog te zien. Dat verklaart waarom zon en maan elkaar nooit aan de hemel ontmoeten.
Yokai: de monsters van Japan
Naast de grote goden barst de Japanse mythologie van talloze yokai: bovennatuurlijke wezens die variëren van speels tot angstaanjagend. Beroemde voorbeelden zijn de kappa (groene waterdemonen met een kommetje water op hun hoofd), tengu (lange-neuzige berggeesten), oni (gehoornde demonen) en kitsune (vossen met mystieke krachten die zich kunnen transformeren in mensen). Veel yokai-verhalen werden in de Edo-periode verzameld door de schilder Toriyama Sekien en zijn vandaag de dag nog populair in anime en games.
De zeven geluksgoden
De Shichifukujin, oftewel de zeven geluksgoden, brengen elk een vorm van geluk naar de Japanse huishoudens. Ebisu is de god van de visserij en handel, Daikokuten zorgt voor rijkdom en welvaart, Bishamonten is de god van krijgers en bescherming. Benzaiten is de enige vrouwelijke goddin van de zeven en staat voor muziek en kunst. Fukurokuju vertegenwoordigt wijsheid en lang leven, Jurojin staat voor een lang en gezond leven, en Hotei is de dikke, lachende god van geluk en kinderen. Op nieuwjaar wordt hun schat-schip Takarabune vereerd voor een gelukkig jaar.
Beroemde helden en legendes
De Japanse mythologie kent vele heroïsche figuren. Momotaro, de Perzikenjongen, is de held van een van de populairste Japanse sprookjes. Geboren uit een gigantische perzik die door een oude vrouw uit een rivier werd gevist, trekt hij op latere leeftijd ten strijde tegen de oni op het eiland Onigashima, samen met een hond, een aap en een fazant. Het verhaal wordt nog steeds aan elk Japans kind verteld.
Andere bekende helden zijn Kintaro, de “Gouden Jongen” met superkracht; Issun-boshi, de Japanse Klein Duimpje die afdwaalt naar de hoofdstad om carrière te maken; en Urashima Taro, de visser die naar het paleis van de zeegod werd meegenomen en honderden jaren later terugkeerde naar een onherkenbaar veranderde wereld.
Mythologie in het dagelijks leven
De Japanse mythologie is geen vergeten oudheid maar leeft volop voort. Bezoek een willekeurige shintoschrijn en je vindt offers aan kami, papieren waarzeggingen (omikuji) en houten gebedsplaatjes (ema). Festivals zoals het Gion Matsuri in Kyoto en het Tenjin Matsuri in Osaka draaien om eeuwenoude mythologische verhalen. Zelfs moderne anime zoals Spirited Away, Mononoke Hime en Demon Slayer putten direct uit deze rijke mythologische traditie.
Waar kun je de Japanse mythologie beleven?
Tijdens een reis door Japan kun je op talloze plekken kennismaken met de mythologische erfgoed. De Ise Grand Shrine is gewijd aan Amaterasu en is de heiligste plek van het shintoïsme. Izumo Taisha in de Shimane-prefectuur is een van de oudste schrijnen van Japan, gewijd aan Okuninushi, een afstammeling van Susanoo. In Kumano vind je de drie heilige Kumano Sanzan schrijnen, een belangrijk pelgrimsoord. Voor liefhebbers van yokai is een bezoek aan Kyoto’s Yokai Street een aanrader.
Ontdek de mythologie zelf in Japan
De Japanse mythologie biedt een fascinerende inkijk in de Japanse ziel en cultuur. Van majestueuze zonnegodinnen tot speelse waterdemonen, deze verhalen zijn diep verweven met de Japanse samenleving. Wil je deze wereld zelf ervaren? Plan dan een bezoek aan de grote schrijnen tijdens je Japan vakantie. Verdiep je verder in de Japanse cultuur met onze artikelen over geisha, samurai-zwaarden en ninja. Of het nu gaat om Amaterasu in haar grot of de listige kitsune, deze mythen blijven Japan tot een betoverende reisbestemming maken.
