Thee is in Japan veel meer dan een drank. Japanse thee staat voor rust, verfijning en een diep gewortelde culturele traditie die teruggaat tot de negende eeuw. Of het nu gaat om een dagelijks kopje groene thee of de formele theeceremonie: thee neemt een centrale plek in het Japanse leven in en weerspiegelt de Japanse waarden van harmonie en seizoensbewustzijn.
De geschiedenis van Japanse thee
Thee werd in de negende eeuw vanuit China naar Japan gebracht door boeddhistische monniken. Het was aanvankelijk een drank voor de elite en de geestelijkheid, die thee waardeerden om zijn meditatieve kwaliteiten. In de twaalfde eeuw introduceerde de monnik Eisai de teelt van theeplanten in Japan en schreef hij een verhandeling over de heilzame werking van thee: Kissa Yojoki (Thee drinken voor gezondheid).
In de zestiende eeuw werd thee steeds toegankelijker voor de gewone bevolking en ontwikkelde de theeceremonie zich tot een verfijnde kunstvorm. De theemeester Sen no Rikyu wordt beschouwd als de vader van de Japanse theeceremonie en zijn esthetische principes worden nog altijd gehuldigd. Zijn invloed strekte zich uit tot architectuur, tuinontwerp, keramiek en kalligrafie.
Thee is ook onlosmakelijk verbonden met matcha, de gemalen groene thee die wereldwijd bekendheid geniet en een centrale rol speelt in de theeceremonie.
De voornaamste soorten Japanse thee
Japan kent een grote verscheidenheid aan theesoorten, elk met een eigen smaakprofiel en bereidingswijze.
Sencha is de meest gedronken groene thee in Japan. De bladeren worden gestoomd, gerold en gedroogd. Het resultaat is een heldere, licht bittere thee met een grasachtige smaak. Sencha is de alledaagse thee die Japanners thuis en op het werk drinken en vormt meer dan twee derde van de totale Japanse theeproductie.
Matcha is gemalen thee van beschaduwde theeplanten. De bladeren worden beschaduwd voor de oogst om het chlorofyl- en aminozuurgehalte te verhogen, waardoor matcha zijn kenmerkende diepe groene kleur en umami-rijke smaak krijgt. Matcha wordt gebruikt in de formele theeceremonie en verwerkt in talloze Japanse gerechten en desserts, van ijsjes tot mochi en wagashi.
Gyokuro is de meest gewaardeerde losse thee van Japan. Net als matcha worden de planten voor de oogst beschaduwd, maar de bladeren worden intact gelaten en niet gemalen. Het resultaat is een zeer zachte, zoete thee met een uitgesproken umami-smaak en een licht zilverachtige kleur. Gyokuro wordt geserveerd met lauw water van circa 50 tot 60 graden.
Hojicha is een geroosterde groene thee met een bruine kleur en een nootachtige, warme smaak. Door het roosteren is het cafeïnegehalte laag, waardoor hojicha ook ‘s avonds genuttigd kan worden. Het is een populaire thee voor kinderen en ouderen.
Genmaicha is een mengsel van sencha en geroosterde rijst. De rijst geeft de thee een karakteristieke nootachtige smaak en een licht geelbruine kleur. Genmaicha is betaalbaar en geliefd als dagelijkse thee. Kukicha wordt gemaakt van de stelen en nerven van de theeplant in plaats van de bladeren. Het heeft een milde, licht zoete smaak en een laag cafeïnegehalte, wat het een geschikte keuze maakt voor mensen die gevoelig zijn voor cafeïne.
De theeceremonie: chado
De Japanse theeceremonie heet chado of chanoyu, wat “de weg van de thee” betekent. Het is een rituele voorbereiding en het serveren van matcha aan gasten, waarbij elk gebaar, elke beweging en elk voorwerp een symbolische betekenis heeft.
De vier basisprincipes van de theeceremonie zijn harmonie (wa), respect (kei), zuiverheid (sei) en rust (jaku). Deze waarden, geformuleerd door Sen no Rikyu, vormen de filosofische basis van chado. Een formele theeceremonie kan meerdere uren duren en omvat het schoonmaken van de theegereedschappen, het kloppen van de matcha met de bamboekwast (chasen), het serveren van de thee en het bewonderen van de theekom.
Gasten houden de theekom vast met beide handen en draaien hem voor het drinken twee keer met de klok mee om te voorkomen dat de voorkant van de kom bevuild wordt. Theescholen als Ura Senke en Omote Senke in Kyoto bieden lessen en demonstraties aan bezoekers. Een deelname aan een traditionele theeceremonie is een van de meest onvergetelijke ervaringen die Japan te bieden heeft aan de Japanse cultuur geïnteresseerde reiziger.
Japanse thee en gezondheid
Groene thee staat bekend om zijn gezondheidsvoordelen. Het bevat catechines: krachtige antioxidanten die het immuunsysteem ondersteunen en een beschermende werking hebben. Het aminozuur L-theanine in groene thee bevordert ontspanning zonder sufheid te veroorzaken en werkt synergetisch met cafeïne voor een heldere, geconcentreerde gemoedstoestand.
Matcha bevat vanwege het malen van het volledige blad significant meer catechines dan reguliere groene thee. Dat verklaart waarom matcha wereldwijd populair is geworden als voedzaam ingrediënt. Japanners gebruiken matcha al eeuwen als functionele drank, lang voordat het als “superfood” wereldbekendheid verwierf.
Thee kopen en thuis zetten
De beste Japanse thee koop je bij gespecialiseerde theewinkels in Japan, maar ook online is er een ruim aanbod beschikbaar. Let bij de aankoop op de oogstdatum: verse thee heeft meer smaak en aroma. Bewaar Japanse thee in een luchtdichte verpakking op een koele, donkere plek.
Voor sencha en gyokuro gebruik je water van circa 70 graden, niet kokend, om de thee niet bitter te maken. Laat de thee twee tot drie minuten trekken. Matcha zet je door het poeder met een bamboekwast los te kloppen in water van ongeveer 80 graden.
Wie Japan bezoekt, doet er goed aan een theeplantage te bezoeken in de regio Uji, vlakbij Kyoto, of in Shizuoka, de grootste theeteeltregio van Japan. De landschappen van glooiende theevelden in het voorjaar zijn een adembenemend gezicht. Combineer het bezoek met een wandeling door de Japanse tuinen in de omgeving van Kyoto voor een complete culturele ervaring. Informatie over de kosten van een Japan-vakantie helpt je bij het plannen van je reis.
