Japanese Mat – De Japanse mat (tatami) en andere traditionele matten

Een japanese mat – of in het Japans tatami – is veel meer dan een simpele vloerbedekking. De tatami-mat is een symbool van de Japanse cultuur, traditie en levensstijl. Al eeuwenlang vormt deze mat de basis van traditionele Japanse huizen, theehuizen en tempels. In dit artikel ontdek je alles over de verschillende soorten Japanese mats, de geschiedenis, de maten en hoe je zelf een tatami-mat kunt gebruiken in je eigen huis.

Wat is een Japanese mat (tatami)?

De klassieke Japanese mat staat bekend als tatami (畳). Het is een dikke vloerbedekking gemaakt van geweven rijststro (igusa) rondom een kern van samengeperst rijststro of tegenwoordig ook polystyreenschuim. Elke mat is afgewerkt met een smalle stoffen rand in een donkere kleur (vaak groen of zwart) die heri wordt genoemd.

Wat een tatami bijzonder maakt, is zijn functie als meetstandaard en als leidraad voor de indeling van een kamer. In Japan worden kamergroottes nog altijd uitgedrukt in het aantal tatami-matten – een 6-mat kamer (rokujou) is bijvoorbeeld een klassieke slaapkamer.

De geschiedenis van tatami

Tatami ontstond in de Heian-periode (794–1185), toen deze matten nog een luxeartikel waren voor de adel. Aanvankelijk werden ze alleen gebruikt als zitkussen voor belangrijke personen. Pas in de Muromachi-periode (1336–1573) kwamen tatami op grotere schaal voor in huizen van samurai en welgestelde burgers.

Vanaf de Edo-periode (1603–1868) werd tatami geleidelijk beschikbaar voor het bredere publiek. De theeceremonie, ontwikkeld door Sen no Rikyu, maakte tatami onlosmakelijk verbonden met de traditionele Japanse esthetiek van eenvoud en rust.

Standaardmaten van een Japanese mat

Een standaard tatami-mat meet ongeveer 0,9 bij 1,8 meter (1,62 m² per mat), hoewel er regionale verschillen bestaan:

• Kyo-ma (Kyoto-stijl) – 0,955 x 1,91 m, de grootste versie, traditioneel in westelijk Japan
• Chukyo-ma (Nagoya-stijl) – 0,91 x 1,82 m, gebruikt in centraal Japan
• Edo-ma (Tokyo-stijl) – 0,88 x 1,76 m, de modernste en kleinste standaard in oost-Japan
• Dan-chi-ma – 0,85 x 1,70 m, speciaal voor moderne appartementen

Deze verschillen ontstonden doordat bouwmethoden en kamerindelingen per regio verschillend evolueerden. Bij verhuizen naar een oud Japans huis passen nieuwe matten niet altijd – tatami zijn echt maatwerk.

Andere soorten Japanese mats

Naast de traditionele tatami zijn er nog andere soorten Japanese mats:

• Goza – een dunne rieten mat zonder kern, vaak gebruikt als onderlegger of picknickmat
• Igusa-mat – gemaakt van hetzelfde gras als tatami maar veel dunner en flexibeler
• Ryukyu-tatami – vierkante tatami zonder stoffen rand, afkomstig uit Okinawa, populair in moderne interieurs
• Yogi-mat – een futon-mat om op te slapen, altijd gebruikt boven op tatami
• Zabuton – een vierkant zitkussen dat op tatami wordt gelegd voor comfortabel zitten op de grond

Gebruik en etiquette

Op tatami lopen heeft in Japan strikte regels. Schoenen worden altijd uitgetrokken voordat je een ruimte met tatami betreedt – dit is een van de belangrijkste regels van de Japanse cultuur. Ook slippers worden doorgaans uitgetrokken op tatami; je loopt op blote voeten of sokken.

Andere belangrijke etiquetteregels:

• Loop nooit op de stoffen rand (heri) – dit wordt als onbeleefd beschouwd
• Plaats geen zware voorwerpen lang op dezelfde plek; tatami kunnen deuken
• Meubels worden doorgaans licht en verplaatsbaar gehouden
• Eten op tatami gebeurt aan een lage tafel (chabudai)
• Vermijd stoelen of bureau’s met wielen op tatami

Onderhoud van een Japanese mat

Tatami heeft aandacht nodig om lang mooi te blijven. De natuurlijke kleur is aan het begin lichtgroen, maar vergeelt in de loop van een paar jaar tot een warme goudkleur. Goed onderhouden tatami gaan 20 tot 30 jaar mee, hoewel de bovenlaag na 5 tot 10 jaar vaak vernieuwd wordt in een proces dat uragaeshi heet.

Onderhoudstips:

• Stofzuig regelmatig in de richting van de grasweving, niet erdoorheen
• Lucht de mat regelmatig door ramen open te zetten; tatami is gevoelig voor vocht en schimmel
• Vermijd direct zonlicht om vergeling te beperken
• Neem vlekken direct op met een licht vochtige doek
• Leg nooit lang plastic of rubber op tatami – dit kan vocht inklemmen

Tatami in moderne Japanse huizen

Hoewel moderne Japanse appartementen vaak hardhouten of vinylvloeren hebben, wordt in veel woningen nog minstens één tatami-kamer (washitsu) gehandhaafd. Deze kamer fungeert meestal als formele ontvangstruimte, studeerkamer, gastenverblijf of meditatiekamer.

Steeds meer jongere Japanners kiezen voor vernieuwde tatami-stijlen: kleurige varianten met zwarte, grijze of bruine heri, vierkante Ryukyu-tatami of zelfs tatami met speciale afwerklagen voor allergiepatiënten.

Een Japanese mat bij jou thuis

Een tatami-mat importeren naar Nederland is goed mogelijk en kan je eigen meditatiehoek of Japanse kamer volledig transformeren. Houd rekening met een prijs van €150 tot €400 per mat, afhankelijk van kwaliteit en import. Er zijn ook Europese leveranciers die de Japanse standaarden nauwkeurig imiteren.

Bij het integreren in een westers huis: houd rekening met de ongebruikelijke afmetingen en de gevoeligheid voor vocht. Plaats tatami niet in badkamers of kelders met hoge luchtvochtigheid.

De spirituele dimensie van tatami

In de Japanse filosofie staat tatami symbool voor de verbinding tussen mens en natuur. Het ruikt lichtjes naar vers stro – een geur die Japanners associëren met rust en thuis. Veel traditionele woningen hebben zelfs aparte tatami-kamers voor meditatie (zazen), de theeceremonie en het ontvangen van belangrijke gasten.

Voor de Japanner is de vloer niet alleen iets om op te lopen, maar een ruimte om op te zitten, te eten, te slapen en te leven. Tatami maakt deze multifunctionele levensstijl mogelijk.

Ervaar een Japanese mat tijdens je Japan-reis

De beste manier om de schoonheid van een Japanese mat te ervaren, is door zelf in een traditioneel ryokan te verblijven. In een ryokan-kamer staat alles in verhouding tot de tatami: de shoji-schuifdeuren, de kotatsu-tafel, de futon voor de nacht. Aanraders zijn ryokan in Kyoto, Hakone of Nikko.

Ontdek meer over de Japanse cultuur en begin vandaag met het plannen van je vakantie naar Japan. Combineer je verblijf met een bezoek aan Kyoto, de hoofdstad van de Japanse traditie, waar je de tatami-ervaring in zijn puurste vorm kunt beleven.