Japanse reuzenhoornaar: herkennen, steek voorkomen en wat je doet als je gestoken bent

Japanse reuzenhoornaar: herkennen, steek voorkomen en wat je doet als je gestoken bent

Door Thomas de Vries·Bijgewerkt ·10 min lezen
Gratis reisplanner

Stel je Japan-route samen

Kies je reisduur, interesses en steden. Je krijgt direct een route met hotels per stop.

Start de reisplanner

De Japanse reuzenhoornaar is de Japanse vorm van de Aziatische reuzenhoornaar (Vespa mandarinia), de grootste hoornaar ter wereld. Een werkster wordt 35 tot 40 millimeter lang, een koningin meer dan 50 millimeter, en de angel meet zo’n 6 millimeter (Wikipedia). In Japan heet het insect ōsuzumebachi (オオスズメバチ), letterlijk “grote mussenbij”. Volgens het Japanse ministerie van Volksgezondheid stierven er tussen 2008 en 2018 in totaal 191 mensen na steken van wespen, hoornaars en bijen, gemiddeld 17 per jaar (Nippon.com, 14 juli 2020). Dat klinkt eng, maar als reiziger heb je het risico grotendeels zelf in de hand. In dit artikel lees je hoe je de reuzenhoornaar herkent, waar en wanneer je hem tegenkomt, hoe je een steek voorkomt en wat je doet als het toch misgaat.

Wat is de Japanse reuzenhoornaar?

De Japanse reuzenhoornaar is geen aparte soort. Biologen rekenden de Japanse dieren vroeger tot een ondersoort, Vespa mandarinia japonica, maar die indeling geldt sinds 1997 niet meer. Bij een herziening in 2020 zijn alle ondersoorten van Vespa mandarinia geschrapt; namen als “japonica” worden nu alleen informeel gebruikt voor kleurvormen (Wikipedia).

Het verspreidingsgebied van de reuzenhoornaar loopt van het Russische Verre Oosten via Korea, China en Taiwan tot Zuidoost-Azië, Nepal, India en Sri Lanka. In Japan is de soort algemeen (Wikipedia). Engelstalige media noemen het dier sinds 2020 vaak “murder hornet”. De Entomological Society of America koos in juli 2022 voor de naam northern giant hornet (Wikipedia). Ook in Japan gebruiken sommige media al sinds ten minste 2008 een sensationele naam: satsujin suzumebachi, “moordenaarshoornaar”.

Hoe herken je de reuzenhoornaar?

De reuzenhoornaar herken je vooral aan zijn formaat. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit schrijft dat werksters even groot zijn als de grootste koninginnen van de Europese hoornaar (NVWA). Verder let je op deze kenmerken:

  • een oranjegele kop met donkere ogen;
  • een donkerbruin borststuk;
  • een achterlijf met banden in donkerbruin of zwart en geeloranje;
  • een laatste achterlijfsegment dat helemaal geel is.

Handig om te weten: veel mensen schatten insecten groter in dan ze zijn. Na de ophef in de Verenigde Staten in 2020 kregen determinatiecentra duizenden foto’s en exemplaren binnen. Geen enkele bleek een reuzenhoornaar te zijn; meestal ging het om Europese hoornaars en andere grote wespen (Wikipedia).

Kenmerk Reuzenhoornaar Europese hoornaar Geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar)
Wetenschappelijke naam Vespa mandarinia Vespa crabro Vespa velutina
Lengte werkster 25 tot 40 mm kleiner dan de reuzenhoornaar kleiner dan beide
Achterlijf geel en bruin, laatste segment geel laatste vier segmenten geel donker, laatste segment zwart
In Nederland niet waargenomen inheems aanwezig

Bron tabel: NVWA-factsheet reuzenhoornaar (update 21-05-2025).

Stel je Japan-route samenKies je reisduur, interesses en steden. Je krijgt direct een route met hotels per stop.
Start de reisplanner

Waar en wanneer kom je hem tegen in Japan?

De reuzenhoornaar leeft in Japan vooral op het platteland, in lage bergen en bossen. Hoge bergen en vlakke, open gebieden mijdt hij bijna helemaal (Wikipedia). Onderzoek in Nagoya liet zien dat de soort in de stad sterk aan groen gebonden is en in zwaar verstedelijkte wijken ontbreekt. In het centrum van Tokio of Osaka loop je dus weinig kans; op een wandelroute door bebost heuvelland of op het platteland is die kans groter.

Een bijzonderheid is het nest. De reuzenhoornaar bouwt bijna altijd onder de grond, vaak bij rottende boomwortels of in oude gangen van muizen of mollen. Het nest ligt 6 tot 60 centimeter diep (Wikipedia). Je ziet het dus niet hangen zoals een wespennest onder een dakrand, en daardoor stap je er makkelijker per ongeluk dichtbij.

De activiteit volgt de seizoenen:

  1. April: koninginnen komen uit hun winterslaap en drinken sap van eiken.
  2. Eind april tot juli: de koningin bouwt een nest en brengt de eerste werksters groot. Vanaf juli gaan werksters naar buiten.
  3. Augustus: een volgroeid nest heeft volgens Japans onderzoek ongeveer 500 cellen en 100 werksters.
  4. September en oktober: nieuwe koninginnen en mannetjes komen uit, werksters jagen in groepen op bijen- en wespennesten. De oude koningin sterft eind oktober.

Bron: Wikipedia, op basis van Matsuura en Sakagami (1973). Reis je in de herfst door Japan en ga je de natuur in, dan valt je reis dus precies in de drukste maanden van het nest. Lees ook onze tips over de beste reistijd voor Japan als je nog moet kiezen.

Hoe gevaarlijk is een steek?

Een steek van de reuzenhoornaar is pijnlijk en kan gevaarlijk zijn, vooral bij meerdere steken of een allergie. De Japanse entomoloog Masato Ono beschreef de steek als “een hete spijker die in mijn been werd geslagen” (National Geographic via Wikipedia).

Het gif van één reuzenhoornaar is per milligram niet het sterkste van alle wespen. Het gevaar zit in de grote hoeveelheid gif die een reuzenhoornaar per steek inspuit. Eén steek is bij gezonde mensen meestal niet dodelijk, maar meerdere steken kunnen dat wel zijn, en een allergie maakt het risico veel groter (Wikipedia). De NVWA noemt anafylaxie, hartstilstand en orgaanfalen als mogelijke gevolgen in ernstige gevallen (NVWA).

Nippon.com legt uit hoe dat in Japan meestal gaat. Bij een eerste steek maakt het lichaam antistoffen aan. Een tweede steek kan dan een heftige allergische reactie geven: de bloeddruk daalt snel, iemand krijgt het benauwd en kan in coma raken (Nippon.com). Dezelfde bron laat zien dat wespen en hoornaars in Japan meer doden eisen dan beren: 191 tegenover 22 in de periode 2008 tot en met 2018. Let op: die 191 gaan over alle wespen, hoornaars en bijen samen, niet alleen over de reuzenhoornaar.

Japan is verder een heel veilig reisland. De reuzenhoornaar is een risico dat vooral speelt bij buitenactiviteiten, niet in de stad.

Japanse honingbijen hebben een eigen verdediging

De reuzenhoornaar jaagt op grote insecten en vooral op nesten van bijen en andere wespen. Minder dan 50 hoornaars kunnen in enkele uren een bijenvolk van tienduizenden dieren uitroeien (Wikipedia). Westerse honingbijen, die Japanse imkers invoerden om hun hoge opbrengst, hebben daar geen antwoord op.

De Japanse honingbij (Apis cerana japonica) wel. Komt er een verkenner in de kast, dan duiken honderden bijen er bovenop en vormen een bal om de hoornaar heen. Door met hun vliegspieren te trillen loopt de temperatuur in de bal op tot ongeveer 46 graden, terwijl ook het koolzuurgehalte stijgt. De bijen overleven die combinatie, de hoornaar niet (Ono e.a., Nature 1995). Zo voorkomen de bijen dat de verkenner zijn nestgenoten naar de kast lokt.

Zo voorkom je een steek tijdens je reis

De meeste steken zijn te voorkomen. Nippon.com geeft op basis van Japanse adviezen deze tips voor wie de bergen en velden in gaat (Nippon.com):

  • Draag lichte kleding. Hoornaars zien zwart als een bedreiging. Heb je donker haar, zet dan een lichte pet of hoed op.
  • Blijf uit de buurt van nesten. Omdat de reuzenhoornaar onder de grond nestelt, let je op insecten die steeds op dezelfde plek de grond in en uit vliegen.
  • Sla niet om je heen. Wegslaan kan alarmferomonen vrijmaken die andere hoornaars opjutten.
  • Ren niet weg en maak geen lawaai. Ga laag zitten of bukken en loop langzaam achteruit weg.

Daarnaast is het verstandig om op wandelpaden te blijven, zeker in augustus tot en met oktober. Meer ideeën voor wandelen en natuur vind je in ons overzicht van de natuur in Japan.

Een kleine kanttekening: wie een eerste reis naar Japan voorbereidt, leest meestal over wat een verblijf kost (zie hoe duur Tokio is) en over gewoontes zoals het Japanse toilet. Insecten staan zelden op dat lijstje, terwijl een paar minuten voorbereiding hier echt helpt.

Gestoken in Japan: wat doe je?

Word je gestoken door een reuzenhoornaar of een andere hoornaar, ga dan eerst weg van de plek. Waar één hoornaar steekt, kunnen er meer komen. Daarna:

  1. Druk het gif uit de wond en spoel de plek onder stromend water (Nippon.com).
  2. Zoek medische hulp als de pijn of zwelling erger wordt. Nippon.com noemt dat extra belangrijk na een hoornaarsteek.
  3. Bel 119 bij ademnood, duizeligheid of zwelling van gezicht of keel. 119 is in Japan het nummer voor ambulance en brandweer (JNTO).
  4. Gebruik de Japan Visitor Hotline als je niet weet waar je heen moet. De hotline van de Japanse toeristenorganisatie JNTO is dag en nacht bereikbaar op 050-3816-2787 (vanuit het buitenland +81-50-3816-2787), ook in het Engels (JNTO).

Weet je dat je allergisch bent voor wespen- of bijensteken, overleg dan voor vertrek met je huisarts. Controleer ook of je reisverzekering voor Japan medische kosten dekt.

Hoornaar op je bord: hebo-gohan

Hoornaars zijn in delen van Japan ook eten. In sommige bergdorpen graven mensen nesten uit en eten ze de gefrituurde larven als lekkernij. In de regio Chūbu, in het midden van Honshu, worden larven ingemaakt, gebakken of met rijst gestoomd tot hebo-gohan of hebo-meshi (へぼ飯). In het dorp Kushihara bestaat zelfs een festival rond wespengerechten, de Kushihara Hebo Matsuri (Wikipedia, met verwijzing naar de prefectuur Gifu en de BBC).

Komt de reuzenhoornaar ook in Nederland voor?

Nee. Volgens de NVWA is de reuzenhoornaar nog niet in Nederland en ook niet in de rest van de EU waargenomen (stand 2023 voor de EU, 2025 voor Nederland). Het klimaat zou wel geschikt zijn. Sinds augustus 2025 staat de soort op de Unielijst van invasieve exoten. Dat betekent dat handel en houden in de EU verboden zijn (NVWA).

De hoornaar die je in Nederland wel ziet en die vaak “Aziatische hoornaar” heet, is de geelpoothoornaar (Vespa velutina). Die is kleiner en heeft een zwart laatste achterlijfsegment. Een vermoedelijke reuzenhoornaar meld je via waarneming.nl.

De “murder hornet” in Noord-Amerika

In 2019 dook de reuzenhoornaar op in Brits-Columbia (Canada) en in de Amerikaanse staat Washington. Uit DNA-onderzoek bleek dat de Canadese dieren het meest leken op Japanse reuzenhoornaars en de Amerikaanse op Zuid-Koreaanse. Het ministerie van Landbouw van Washington vond en vernietigde tussen 2020 en 2021 meerdere nesten. In december 2024 verklaarde het de reuzenhoornaar uitgeroeid in Noord-Amerika (Wikipedia).

Bronnen

Veelgestelde vragen

Hoe groot is de Japanse reuzenhoornaar?

Werksters worden 35 tot 40 millimeter lang en koninginnen meer dan 50 millimeter. De angel is ongeveer 6 millimeter lang. Bron: Wikipedia.

Is de Japanse reuzenhoornaar dodelijk?

Eén steek is bij gezonde mensen meestal niet dodelijk, maar meerdere steken of een allergie kunnen dat wel zijn. In Japan stierven in 2008 tot en met 2018 gemiddeld 17 mensen per jaar na steken van wespen, hoornaars en bijen samen. Bron: Nippon.com.

Wanneer is de reuzenhoornaar het actiefst in Japan?

Koninginnen komen in april tevoorschijn, werksters vliegen vanaf juli uit en in september en oktober zijn de nesten het grootst en jagen de hoornaars in groepen. Bron: Wikipedia.

Wat moet ik doen als ik gestoken word in Japan?

Ga weg van de plek, druk het gif uit en spoel de wond onder stromend water. Zoek medische hulp bij veel pijn of zwelling en bel 119 bij ademnood. Bronnen: Nippon.com en JNTO.

Komt de reuzenhoornaar in Nederland voor?

Nee, de soort is nog niet in Nederland of de EU waargenomen. Sinds augustus 2025 staat hij wel op de Unielijst van invasieve exoten. Bron: NVWA.

Waarom zijn hoornaars in Japan gevaarlijker dan beren?

Omdat ze dichter bij mensen leven en vaker steken. In 2008 tot en met 2018 vielen er in Japan 191 doden door wespen, hoornaars en bijen, tegenover 22 door beren. Bron: Nippon.com.

Uitgelichte afbeelding: KENPEI via Wikimedia Commons (licentie: CC BY-SA 3.0). Bron: File:Vespa mandarinia japonica1.jpg.

Thomas de Vries

Schrijft voor Reizen door Japan: praktische tips, routes en eerlijke reviews voor je reis naar Japan.

Naar Japan?Stel gratis je route samenReisplanner